Nota biograficzna

Józef Chełmowski

Urodził się 26 lutego 1934 roku w Brusach- Jagliach, w których mieszkał i tworzył przez całe swoje życie. Rozpoczął naukę w 1941 roku w niemieckiej wówczas szkole podstawowej w Brusach, co zaowocowało dobrą znajomością języka niemieckiego – mającego wpływ na jego dalszą twórczość. Po wojnie natomiast kontynuował naukę w ojczystym języku.

Już jako uczeń interesował się sztuką, a nauczyciel zajęć praktycznych, którego zresztą później często wspominał, dawał mu wolną rękę na lekcjach. Toteż tworzył od dziecka różne figurki, rzeźbił kapliczki, rysował i malował prace o tematyce głównie religijnej i poświęconej naturze, którą tak zawsze się fascynował. Jak sam mówił, nikt go nie uczył. Sam odkrywał różne techniki i metody pracy.

Po zakończeniu szkoły podstawowej zaczął pracę na kolei jako robotnik. W 1948 roku wyjechał przymusowo na Śląsk, gdzie pracował pół roku. Po odbyciu służby wojskowej pracował m.in. w przedsiębiorstwie drogowym, w kinie w Brusach, w przedsiębiorstwie przetwórstwa runa leśnego „Las" jako dozorca. W zaciszu stróżówki dłubał w korze i te zainteresowania znalazły wyraz w wystawie zorganizowanej w przyzakładowej świetlicy (1970). Po tych doświadczeniach ponownie najął się na kolei. W końcu lat 70. postanowił na stałe zająć się gospodarstwem rolnym po swoich rodzicach. Od tego też czasu, przez kolejne 40 lat pracy twórczej, dom rodzinny i obejście nabrały charakteru skansenu, znanego nam dzisiaj.

Ożenił się w 1959 roku i z żoną Jadwigą doczekali się dwóch córek – Ewy i Jolanty. Bardzo utożsamiał się Kaszubami - miejscem pochodzenia również swoich przodków. Język kaszubski, tradycje rodzinne i wiara niejako wyznaczały jego tożsamość. Religia odgrywała w jego życiu ogromną rolę. Przekładał Biblię w artystyczną formę obrazów i rzeźb. Malował na płótnie i szkle, rzeźbił anioły i figury świętych. Stworzył też bardzo dużo przydrożnych kapliczek. Poza tym był twórcą autorskich instrumentów muzycznych, zabawek, rzeźbił też ule i szopki bożonarodzeniowe.

Był filozofem. Nie bał się polemizować z ogólnie przyjętymi prawdami. Stworzył bogato ilustrowane księgi, w których zamieszczał swoje traktaty. Wśród nich można wymienić między innymi: „Tajemnice świata światów”, „Anioły niebios” czy „Księga życia i śmierci człowieka”. Filozoficzne rozważania miały wielokrotnie przełożenie na konstrukcje techniczne. Stworzył na przykład „Maszynę do łapania żywiołów”, która miała rozpocząć prace nad stworzeniem perpetuum mobile.

Był ciekawy świata, chętnie podróżował, poznając życie i kulturę innych krajów, dużo czytał, rozmyślał. Śledził też bieżące wydarzenia z kraju i ze świata. Wiele z nich stało się pretekstem do powstania rzeźb i obrazów. Komentował rzeczywistość właśnie w ten sposób. W zbiorze jego twórczości znaleźć można prace poświęcone awarii reaktora atomowego w Czarnobylu, wojnie w Jugosławii, atakowi na wieże World Trade Center w Nowym Jorku, wyborze obecnego papieża Franciszka i wielu, wielu innych.

Jednak jego największym dziełem jest obraz Panorama Apokalipsy, której długość to ponad 55 metrów a szerokość około 80 cm. Składa się z sześciu części, której tematem jest ostatnia część Biblii – Apokalipsa św. Jana. Dzieło powstawało w latach 1992-1994. W roku zakończenia Panorama Apokalipsy została po raz pierwszy wystawiona w Domu Kultury w Stadtlohn w Niemczech. Pokaz w Polsce miał miejsce w lipcu 1994 roku w Parku Etnograficznym we Wdzydzach Kiszewskich. Aktualnie Panorama Apokalipsy jest w posiadaniu Muzeum Zachodnio-Kaszubskiego w Bytowie, które w swoich zbiorach ma najwięcej, bo ponad 500 prac Józefa Chełmowskiego.

Jego dzieła można również podziwiać między innymi w Muzeum Etnograficznym w Toruniu oraz Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy. Wiele prac trafiło do prywatnych kolekcjonerów w kilkunastu krajach świata. Jednym z nich jest Pani Urszula Usakowska-Wolff oraz Jej mąż, którzy propagowali twórczość Józefa Chełmowskiego w Niemczech organizując liczne wystawy.

Twórczość artysty była wielokrotnie doceniana na szczeblach regionalnym i ogólnopolskim. Jedną z prestiżowych nagród, którą odebrał było grand prix za obraz Panorama Apokalipsy na I Ogólnopolskim Konkursie im. Teofila Ociepki w Bydgoszczy w 1996 roku. Startował również w kolejnych edycjach ponownie będąc zauważanym i docenianym. Na przestrzeni lat był też wyróżniany za oryginalne szopki bożonarodzeniowe, maski obrzędowe i rzeźby sakralne.

Był kilkukrotnie nagradzany personalnie m.in.: w 1995 roku nagrodą im. Oskara Kolberga w dziedzinie rzeźby, w 1996 roku Medalem Stolema, w 2003 Pomorską Nagrodą Artystyczną w kategorii „kultura regionalna”. Ukoronowaniem jego pracy artystycznej było odebranie Srebrnego Medalu „Zasłużony Kulturze Gloria Artis” z rąk Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego w 2006 roku.

Tworzył do końca życia. Zmarł nagle 6 lipca 2013 roku.

Józef Chełmowski – artysta, rzeźbiarz, filozof.

Postać znana nie tylko na Kaszubach. By zetknąć się z Jego twórczością zainteresowani przyjeżdżają z całego kraju i spoza jego granic. Dom rodzinny artysty przekształcał się przez czterdzieści lat, z czasem zamieniając się w skansen. Skansen, w którym czas się zatrzymał...
Przyciągający uwagę wjazd z kapliczką pośród drzew zachęca do wejścia w głąb podwórza. Dalej warsztat pracy pełen narzędzi, bezcennych pamiątek i staroci, niesamowity ogród z rzeźbionymi ulami i wreszcie wejście do domu, w którym nie brakuje obrazów o różnorodnej tematyce.
Skansen z całoroczną ekspozycją położony w małej miejscowości Brusy-Jaglie, nieopodal Brus, nadal odwiedza wielu podróżujących. Żona Jadwiga dba o to miejsce i chętnie oprowadza, opowiadając o mężu i jego pasji. Wszystko pozostało niezmienione, tak jak przed laty, kiedy żył i tworzył artysta.
Brusy-Jaglie 17
89-632 Brusy
kontakt@jozefchelmowski.pl
logo muzeum bytow logo gminy brusy logo chaty kaszubskiej logo(?) kwerenedy badawczej chojnice